De Hamster in je Brein
Ik raad het boek De Hamster in je Brein van harte aan.
De auters van De Hamster in je Brein zijn dr. Maarten Biezeveld en dr. Felix Kreier. Kreier is kinderarts en onderzoeker op het gebied van obesitas, neurowetenschappen en innovatie aan het OLVG in Amsterdam. Het boek en de bijbehorende methode bieden een wetenschappelijk onderbouwd alternatief voor crashdiëten en kortetermijnoplossingen voor gewichtsverlies.
Veel mensen denken dat afvallen of gezonder leven vooral draait om discipline: meer wilskracht, beter volhouden, sterker zijn dan de verleiding. Maar wie het ooit heeft geprobeerd, weet dat het niet zo simpel is. In het boek De Hamster in je Brein wordt deze complexiteit op een toegankelijke manier uitgelegd. De auteurs laten zien dat ons gedrag wordt aangestuurd door meerdere systemen in het brein, die ieder hun eigen functie, logica en prioriteit hebben.
Dit boek helpt enorm om te begrijpen waarom afvallen soms zo’n strijd lijkt, zelfs wanneer je heel gemotiveerd bent. Tegelijkertijd leggen de auteurs ook uit wat je wél kunt doen. Zij beschrijven drie belangrijke hersengebieden die een grote rol spelen bij eetgedrag en gewicht. Geen van deze delen is de baas; ze hebben allemaal een stem en willen allemaal gehoord worden.
Korte samenvatting
• De Hamster (de hypothalamus) – gericht op overleving en energie
• De Lobbyist (het limbisch systeem) – gericht op gevoel, beloning en emotie
• De Beslisser (de prefrontale cortex) – gericht op plannen, keuzes en lange termijn
Weergave van het boek ‘De Hamster in je Brein’
De Hamster is verantwoordelijk voor iets heel belangrijks: ervoor zorgen dat jij genoeg binnenkrijgt om te overleven. De Hamster houdt constant de balans bij. Komt er genoeg energie binnen? Is er regelmaat? Wordt er gegeten? Zodra hij denkt dat er te weinig is, gaat er een alarm af. En dat alarm voelt als honger, onrust of een sterke drang om te eten. Niet subtiel, maar dwingend. Want voor De Hamster geldt maar één prioriteit: er moet eten komen. De Hamster is kleinste van de drie maar kan heel hard roepen en laat zich niet snel de mond snoeren als hij getriggerd wordt. Het bijzondere is dat De Hamster geen onderscheid maakt tussen “even minder eten” en “gevaar”. Minder calorieën, maaltijden overslaan of lang niets eten? Voor hem voelt dat als schaarste. En bij schaarste raakt hij in de stress. Dan zet hij alles op alles om jou weer richting voedsel te sturen. Dat is geen zwakte, dat is pure biologie. De Hamster denkt niet in diëten, goede voornemens of bikini’s. Hij denkt in overleven. Daarom kan afvallen ineens zo’n strijd worden. Niet omdat je het niet goed doet, maar omdat De Hamster vindt dat je brein in gevaar is. Hoe harder hij roept, hoe moeilijker het wordt om rustig te blijven kiezen. Het goede nieuws: je kunt De Hamster geruststellen. Regelmatig eten, voldoende volume, verzadigende maaltijden en gezonde tussendoortjes geven hem het signaal: er is genoeg. Ook zelf koken helpt. Het zien, ruiken en bereiden van eten activeert al het idee dat er voedsel aankomt. Dat geeft rust in je systeem. Als De Hamster zich veilig voelt, hoeft hij niet te schreeuwen. Dan ontstaat er ruimte. Ruimte om samen te werken met de andere delen van je brein en stap voor stap een patroon te creëren dat wél vol te houden is. Wat De Hamster nodig heeft, is rust, stabiliteit en regelmaat.
Dit is waar we met Inzicht in Gewicht ook mee aan de slag gaan: De Hamster rustig houden op het moment dat je een beetje trek krijgt in eten.
De Lobbyist vertegenwoordigt het emotionele en beloningsgerichte systeem. Hij weet precies wat jou een goed gevoel geeft. Een compliment, ontspanning… maar ook chocolade, een kroket of een hamburger. De Lobbyist koppelt ervaringen aan emoties en beloning. Heb je je ooit beter gevoeld na iets lekkers? Grote kans dat jouw Lobbyist daar een aantekening van heeft gemaakt: “Dit werkt.” En daar zit meteen de kracht én de valkuil. De Lobbyist kijkt niet naar lange termijn of gezondheid. Hij kijkt naar nu. Wat geeft op dit moment verlichting, plezier of comfort? Daarom kan hij ineens hard gaan roepen, vooral als je moe bent, gestrest bent of emoties voelt. Niet omdat je zwak bent, maar omdat dit systeem bedoeld is om je snel beter te laten voelen. Het lastige is: de Lobbyist praat graag tussendoor. Terwijl een ander deel van je brein plannen maakt en rationele keuzes wil maken, fluistert hij: “Ach joh, eentje kan toch wel?” En hoe vaker je luistert, hoe sterker zijn stem wordt. Dat is geen gebrek aan discipline, maar simpelweg hoe je brein leert. Het goede nieuws? Je kunt samenwerken met de Lobbyist. Door bewust te eten, regelmatig te bewegen en goed voor jezelf te zorgen, krijgt hij ook op andere manieren zijn beloning. Dan hoeft hij minder hard te roepen.
Dit is waar we met Inzicht in Gewicht ook mee aan de slag gaan: anders omgaan met je emotie en je goed voelen over jezelf op een andere manier dan alleen eten.
De Beslisser is het deel van je brein dat plannen maakt, overzicht houdt en bewuste keuzes maakt. Hier ontstaat het besluit: ik wil gezonder leven, ik wil afvallen, ik ga het anders doen. De Beslisser kijkt vooruit. Hij denkt in doelen, structuur en lange termijn. Hij leert van ervaringen, organiseert en weegt af. Dankzij hem kun je nee zeggen tegen directe verleiding en ja tegen iets wat later beter voelt. Tenminste… als hij de ruimte krijgt. Want De Beslisser heeft één duidelijke zwakte: hij raakt snel moe. Stress, vermoeidheid, tijdsdruk, emotionele belasting – het slurpt allemaal energie. En zodra hij uitgeput raakt, verliest hij zijn stem. Dan nemen andere delen van het brein het gesprek over. Niet omdat De Beslisser het niet zou willen, maar omdat hij simpelweg even niet meer kan. Dat verklaart waarom afvallen vaak prima gaat zolang alles rustig loopt. Maar zet er een volle werkdag, een verhuizing of slechte nacht naast, en ineens zit je met je hand in een pak stroopwafels. Het goede nieuws: je kunt De Beslisser helpen. Door keuzes vooraf te maken, routines te creëren en je omgeving slim in te richten. Hoe minder hij ter plekke hoeft te beslissen, hoe sterker hij blijft. Ook rust, slaap en mildheid zijn essentieel. Dit is precies het punt waar we met Inzicht in Gewicht mee aan de slag gaan: het aanleren van nieuwe, helpende gewoontes en geautomatiseerd gedrag. Dan blijf je het goede doen ook als De Beslisser een beetje moe of gestrest steeds vanzelfsprekender.
Inzicht in Gewicht helpt je om nieuwe gewoontes en gedrag aan te leren en te verankeren in je brein. Zo hoeft De Beslisser niet steeds aan te staan en te vechten en kan hij de rust pakken die hij nodig heeft.